ساخت . و آن كسى كه قطب‌نماى ملاحى را اختراع كرد « فلويوجيوجأ » بود كه يكى از اهل « نيپلس » است كه در سال يكهزار و سيصد و دو مسيحى مطابق هفتصد و دو هجرى اختراع نمود . و ميل و انحراف اين آلت مخصوصه را در سال يكهزار و پانصد و هفتاد و شش مسيحى مطابق نهصد و هشتاد و چهار هجرى تا سال يكهزار و پانصد و هشتاد مسيحى مطابق نهصد و هشتاد و هشت هجرى « رابرت نارمن » كه يكى از سكنهء لندن بود معلوم نمود . و مشهور در سنه يكهزار و پانصد و هشتاد مسيحى شد . و به تجربه حكيم جيلبرت در سنه يكهزار و ششصد مسيحى مطابق يكهزار و نه هجرى رسيد . و قطبنماى مصنوعى در سنه يكهزار و هفتصد و پنجاه و يك مسيحى مطابق يكهزار و صد و شصت و چهار هجرى اختراع گرديد و روزبه‌روز ترقى و شهرت يافت « 1 » . 3 - و آن‌كه گفته است : « و از قبيل محبّت و تعشّقى است كه . . . » آرى محبّت ، اصل وجود است ، و عالم از حركت حبيّه موجود است و به تعبير شيخ اكبر در فصّ موسوى فصوص الحكم : ان الحركة أبدا أنما هى حبيّة و يحجب الناظر فيها باسباب اخر و ليست تلك ، تا آن‌كه گويد : فكانت الحركة التى هى وجود العالم حركة الحبّ ، و قد نبّه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلّم على ذلك بقوله : كنت كنزا مخفيا لم اعرف فأحببت أن أعرف ، فلو لا هذه المحبّة ما ظهر العالم فى عينه . . . « 2 » . در نكته 664 و 894 كتاب هزار و يك نكته مطالبى شيرين در اين موضوع هست

--> ( 1 ) . جام‌جم ، چاپ سنگى رحلى ، صفحه 43 . ( 2 ) . شرح قيصرى ، ص 456 ، ط 1 ، چاپ سنگى .